سیستم فرمان هیدرولیک یکی از اجزای حیاتی خودرو است که با بهره‌گیری از فشار روغن، امکان کنترل نرم، سریع و دقیق چرخ‌ها را فراهم می‌کند. این سیستم، نقشی تعیین‌کننده در ایمنی و هدایت خودرو ایفا می‌کند. قفل شدن فرمان هیدرولیک، چه در حین حرکت و چه در زمان توقف، یکی از خطرناک‌ترین اختلالاتی‌ست که ممکن است برای راننده پیش بیاید. در ادامه این مقاله به دلایل اصلی این مشکل و روش‌های پیشگیری و رفع آن پرداخته شده است؛ بنابراین مطالعه ادامه مطلب می‌تواند از بروز حوادث پرهزینه و ناگهانی جلوگیری کند.

دلیل قفل شدن فرمان حین رانندگی کردن

قفل شدن فرمان هیدرولیک هنگام رانندگی یکی از خطرناک‌ترین مشکلاتی است که ممکن است راننده با آن مواجه شود. این اتفاق معمولاً به دلیل نقص فنی یا عدم رسیدگی به علائم هشداردهنده رخ می‌دهد. در ادامه، به دلایل رایج و فنی این مشکل اشاره می‌کنیم.

خرابی پمپ هیدرولیک

پمپ هیدرولیک وظیفه پمپاژ روغن به مدار فرمان را بر عهده دارد. در صورت خرابی این قطعه، جریان روغن قطع شده یا کاهش می‌یابد و فرمان سفت یا حتی قفل می‌شود. معمولاً این خرابی با صدای غیرعادی یا سفت شدن تدریجی فرمان همراه است.

نقص در سیستم برقی

برخی خودروها سیستم فرمان هیدرولیک برقی دارند یا قطعاتی مانند شیر برقی روی سیستم نصب شده‌اند. بروز ایراد در سیم‌کشی، فیوزها یا یونیت کنترل می‌تواند ارتباط بین اجزا را مختل کرده و باعث از کار افتادن سیستم فرمان شود.

خشک شدن مدار روغن هیدرولیک

اگر به هر دلیلی روغن از سیستم نشت کند یا فیلترها مسدود شوند، جریان روغن در مدار از بین می‌رود. در این حالت فرمان به شدت سفت شده و در شرایطی می‌تواند قفل کند. این مشکل اغلب با صدای خشکی یا لرزش فرمان همراه است.

گیر کردن مکانیکی در اتصالات فرمان

وجود زنگ‌زدگی، شکستگی، یا لق بودن قطعات مکانیکی مانند مفصل‌ها، شفت فرمان یا بوش‌ها می‌تواند باعث گیر کردن مکانیکی شود. در چنین حالتی فرمان به‌صورت ناگهانی در یک جهت قفل می‌شود و معمولاً با صدای تق یا کشیده شدن همراه است.

نقص در شفت فرمان یا میل فرمان

اگر شفت فرمان تاب بردارد یا میل فرمان آسیب ببیند، ممکن است در سرعت بالا یا هنگام گردش شدید، فرمان در جای خود گیر کند. این ایراد معمولاً نتیجه تصادف قبلی یا استفاده نادرست از سیستم فرمان است و باید فوری بررسی شود.

قفل شدن فرمان خودرو خاموش

در بسیاری از خودروهای مدرن، قفل شدن فرمان در حالت خاموش نه‌تنها غیرطبیعی نیست، بلکه یک ویژگی امنیتی است. این سیستم، بخشی از مکانیزم ضدسرقت خودرو محسوب می‌شود و وظیفه دارد از جابه‌جایی فرمان بدون سوئیچ اصلی جلوگیری کند. اما گاهی همین ویژگی ساده می‌تواند باعث سردرگمی راننده یا حتی اختلال در روشن کردن خودرو شود. در ادامه، جزئیات این موضوع را بررسی می‌کنیم.

قفل امنیتی خودکار در زمان خاموشی

اغلب خودروها هنگام خاموش شدن موتور، به‌طور خودکار فرمان را در زاویه‌ای مشخص قفل می‌کنند. این کار با درگیر شدن یک پین مکانیکی در داخل محفظه فرمان انجام می‌شود. هدف از این طراحی، جلوگیری از حرکت خودرو توسط افراد غیرمجاز، به‌ویژه در شرایطی است که کسی قصد سرقت داشته باشد.

طبیعی بودن قفل شدن فرمان در خودرو خاموش

این ویژگی در تمام خودروهای مجهز به سوئیچ مکانیکی یا دکمه استارت دیده می‌شود. وقتی خودرو خاموش و سوئیچ در وضعیت “OFF” قرار می‌گیرد، با کوچک‌ترین چرخش فرمان (مثلاً در هنگام پیاده شدن)، پین قفل فعال می‌شود و فرمان دیگر نمی‌چرخد.

گیر کردن پین قفل در جای خود

در برخی مواقع، به دلیل اصطکاک بالا، زنگ‌زدگی یا فشار زیاد، پین قفل در جای خود گیر می‌کند. در این حالت حتی با وارد کردن سوئیچ، فرمان باز نمی‌شود و راننده حس می‌کند خودرو دچار مشکل شده است.

نقص یا فرسودگی در مغزی سوئیچ

یکی از رایج‌ترین دلایل باز نشدن قفل فرمان، خرابی در مغزی سوئیچ یا مکانیزم داخلی آن است. اگر سوئیچ نتواند سیگنال مکانیکی کافی برای آزادسازی قفل را منتقل کند، پین همچنان درگیر باقی می‌ماند.

عدم تطابق یا ضعف در کلید یا سوئیچ

استفاده از سوئیچ غیراصلی یا کپی شده، گاهی باعث می‌شود که قفل فرمان باز نشود. همچنین در خودروهای مجهز به سیستم کی‌لس، اگر باطری ریموت ضعیف باشد، باز شدن قفل فرمان ممکن است با تأخیر یا اصلاً انجام نشود.

چگونه فرمان قفل شده را باز کنیم؟

وقتی فرمان خودرو در حالت خاموش قفل می‌شود، معمولاً نیازی به نگرانی نیست؛ چون این ویژگی بخشی از سیستم ضدسرقت خودرو است. با این حال، بسیاری از رانندگان هنگام روشن کردن خودرو با فرمان قفل‌شده مواجه می‌شوند و نمی‌دانند چگونه آن را به‌درستی باز کنند. وارد کردن فشار بیش‌ازحد به فرمان یا سوئیچ می‌تواند باعث آسیب‌دیدگی قطعات داخلی شود. به همین دلیل، آشنایی با روش صحیح باز کردن فرمان قفل‌شده اهمیت زیادی دارد. در ادامه مراحل عملیاتی و ایمن این فرآیند را توضیح می‌دهیم.

• بررسی موقعیت فرمان: اگر فرمان در انتهای گردش خود قرار دارد (مثلاً تا انتها به چپ یا راست چرخیده)، احتمال قفل‌شدن افزایش می‌یابد.
• قرار دادن سوئیچ در جای مناسب: سوئیچ یا استارت را در وضعیت “ON” قرار دهید، ولی آن را به سمت روشن شدن کامل فشار ندهید.
• حرکت دادن آرام فرمان به چپ و راست: فرمان را با دست به آرامی به دو طرف بچرخانید تا نقطه آزاد شدن پین قفل را پیدا کنید. این کار را هم‌زمان با چرخاندن سوئیچ انجام دهید.
• هم‌زمان چرخاندن سوئیچ با فشار ملایم: هنگام حرکت دادن فرمان، سوئیچ را نیز با فشار طبیعی (نه زیاد) به سمت موقعیت استارت بچرخانید.
• عدم وارد کردن فشار زیاد: اگر احساس کردید سوئیچ یا فرمان بیش از حد سفت است، از وارد کردن فشار زیاد خودداری کنید تا به اجزای داخلی آسیب نزنید.
• بررسی وضعیت باتری ریموت : در خودروهای بدون سوئیچ مکانیکی، اگر ریموت کار نکند، فرمان باز نمی‌شود. باتری ریموت را بررسی و در صورت لزوم تعویض کنید.
• در صورت شکست، تماس با متخصص : اگر هیچ‌کدام از روش‌ها نتیجه نداد، احتمال خرابی مغزی سوئیچ یا سیستم قفل مکانیکی وجود دارد. در این شرایط، حتماً با یک متخصص فرمان یا برق خودرو تماس بگیرید.

چطور می‌شود از قفل شدن فرمان جلوگیری کرد؟

قفل شدن فرمان هیدرولیک، به‌خصوص در زمان رانندگی یا هنگام استارت، می‌تواند تجربه‌ای پراسترس و حتی خطرناک باشد. خوشبختانه این مشکل اغلب قابل پیشگیری است، به شرطی که راننده به برخی نکات نگهداری و رفتار صحیح در حین استفاده از خودرو توجه کند. با رعایت چند اقدام ساده ولی مؤثر می‌توان از قفل شدن ناگهانی فرمان جلوگیری کرد و عمر مفید سیستم فرمان را افزایش داد. در ادامه به مهم‌ترین راهکارهای پیشگیرانه اشاره می‌کنیم.

• بررسی دوره‌ای سیستم فرمان : انجام بازدیدهای منظم از پمپ، شیلنگ‌ها، شفت و اتصالات فرمان به‌ویژه در خودروهای پرکارکرد، کمک می‌کند تا ایرادات احتمالی زودتر شناسایی شوند و از بروز خرابی ناگهانی جلوگیری شود.
• تعویض به‌موقع روغن هیدرولیک: روغن هیدرولیک اگر کثیف، فاسد یا کم‌حجم شود، مستقیماً روی عملکرد پمپ و فرمان اثر می‌گذارد. بهتر است روغن فرمان هر ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر یا طبق توصیه سازنده تعویض شود.
• اجتناب از خاموش کردن خودرو در حالت چرخش کامل فرمان: زمانی که فرمان کاملاً به چپ یا راست چرخیده و خودرو خاموش می‌شود، احتمال درگیر شدن مکانیزم قفل افزایش می‌یابد. بهتر است قبل از خاموش کردن موتور، فرمان را کمی به حالت مستقیم برگردانید.
• نگهداری مناسب از سوئیچ و قفل مکانیکی: فرسودگی یا کج شدن سوئیچ، همچنین خرابی مغزی یا محفظه قفل می‌تواند باعث گیر کردن پین قفل شود. بهتر است از ضربه زدن، فشار زیاد یا استفاده از کلیدهای غیراصلی پرهیز کنید.
• رسیدگی به مشکلات کوچک، قبل از تبدیل شدن به بحران: صداهای غیرعادی هنگام چرخش فرمان، سفت شدن ناگهانی یا نشتی روغن، علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. مراجعه زودهنگام به تعمیرکار می‌تواند از قفل شدن فرمان در آینده جلوگیری کند.

تعمیر علت قفل شدن فرمان

برطرف کردن مشکل قفل شدن فرمان هیدرولیک بستگی مستقیم به منشأ ایراد دارد. ممکن است ایراد از قفل مکانیکی فرمان باشد، یا از پمپ هیدرولیک، اتصالات، سنسورها یا حتی سیستم برق‌رسانی. هر کدام از این بخش‌ها نیازمند بررسی دقیق و ابزار تخصصی است، و معمولاً تشخیص صحیح مشکل فقط از عهده تعمیرکاران حرفه‌ای و مجرب برمی‌آید. بی‌توجهی به این موضوع می‌تواند باعث تکرار مشکل یا آسیب‌دیدگی قطعات دیگر خودرو شود. در ادامه مراحل کلی عیب‌یابی و تعمیر قفل شدن فرمان را توضیح می‌دهیم.

• بررسی اولیه علائم و شرایط بروز مشکل: ثبت دقیق علائمی مانند زمان قفل شدن، شرایط جاده، صدای غیرعادی یا سفت شدن تدریجی فرمان، به تعمیرکار کمک می‌کند سریع‌تر علت را پیدا کند.
• بازرسی قفل مکانیکی فرمان : بررسی مغزی، پین قفل و استوانه فرمان برای تشخیص وجود شکستگی، زنگ‌زدگی یا خرابی داخلی انجام می‌شود.
• تست سیستم هیدرولیک و فشار روغن : سلامت پمپ، شیلنگ‌ها، فیلتر و سطح روغن بررسی شده و در صورت نیاز، فشار روغن با دستگاه تستر هیدرولیک اندازه‌گیری می‌شود.
• بررسی وضعیت پمپ هیدرولیک فرمان : در صورت شنیده شدن صدای غیرطبیعی یا کاهش قدرت فرمان، ممکن است نیاز به تعمیر یا تعویض کامل پمپ وجود داشته باشد.
• بررسی و تعویض سنسورهای مرتبط با فرمان (در خودروهای جدیدتر) : در خودروهای مجهز به فرمان برقی یا EPS، سنسور زاویه چرخش یا گشتاور فرمان بررسی شده و در صورت خرابی، تعویض می‌شود.
• ارزیابی سلامت اتصالات مکانیکی فرمان : میل فرمان، مفصل‌ها، بوش‌ها و قطعات فلزی به‌صورت مکانیکی بررسی می‌شوند تا از عدم وجود خوردگی، ترک یا لقی اطمینان حاصل شود.
• تست نهایی عملکرد فرمان پس از تعمیر : پس از انجام تعمیرات، عملکرد فرمان در حالت ایستاده و در حرکت تست می‌شود تا اطمینان حاصل گردد که هیچ نقطه‌گیری یا سفتی باقی نمانده است.

سخن پایانی

قفل شدن فرمان، چه در حالت روشن و چه در وضعیت خاموش خودرو، می‌تواند نتیجه نقص فنی جدی یا عملکرد طبیعی سیستم ضدسرقت باشد. تشخیص به‌موقع و دقیق علت این وضعیت، مانع از بروز مشکلات شدیدتر خواهد شد. رسیدگی منظم و پیشگیرانه به سیستم فرمان، از الزامات حفظ ایمنی در رانندگی است. در صورت تکرار این مشکل، مشورت با تعمیرکار متخصص یا مراجعه به تعمیرگاه مجاز توصیه می‌شود.