سیستم فرمان یکی از مهم‌ترین بخش‌های هر خودروست که سلامت و دقت عملکرد آن مستقیماً بر ایمنی راننده و سرنشینان تأثیر می‌گذارد. در این میان، بوش فرمان با وجود ظاهر ساده‌اش، نقش کلیدی در کنترل لرزش‌ها، کاهش صدا و ثبات فرمان دارد. اگر این قطعه کوچک دچار خرابی شود، ممکن است عملکرد کل سیستم فرمان با اختلال مواجه شود. در ادامه به‌صورت کامل درباره علت و علائم خرابی بوش فرمان، نحوه تشخیص آن، مراحل تعمیر و انواع بوش‌های فرمان صحبت خواهیم کرد.

انواع بوش جعبه فرمان

در سیستم فرمان خودرو، بوش‌ها قطعاتی لاستیکی یا ترکیبی از فلز و لاستیک هستند که در محل اتصال جعبه فرمان به شاسی یا قطعات دیگر قرار می‌گیرند. این بوش‌ها وظیفه دارند لرزش، ضربه و صدا را کاهش داده و مانع از انتقال مستقیم آن‌ها به کابین شوند. خرابی یا فرسودگی بوش‌ها می‌تواند باعث ایجاد نویز، ناپایداری در فرمان‌پذیری و حتی آسیب به سایر قطعات فرمان شود. در خودروها بسته به نوع طراحی فرمان، از بوش‌های مختلفی استفاده می‌شود. مهم‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر است:

1. بوش داخل جعبه فرمان

این نوع بوش در داخل بدنه جعبه فرمان و محل اتصال میله یا دنده فرمان به قاب قرار دارد. وظیفه اصلی‌اش جذب ضربات ناشی از حرکت‌های داخلی فرمان و جلوگیری از ایجاد صدا و لقی در عملکرد چرخش فرمان است. معمولاً از لاستیک فشرده یا ترکیب فلز-لاستیک ساخته می‌شود تا بتواند در برابر سایش و گرما مقاومت داشته باشد. خرابی این بوش مستقیماً روی نرمی فرمان و دقت در چرخش تأثیر می‌گذارد.

2.  بوش خارج جعبه فرمان

بوش‌های بیرونی در محل اتصال جعبه فرمان به بدنه یا شاسی خودرو قرار می‌گیرند. این بوش‌ها باعث تثبیت کامل جعبه فرمان در جای خود می‌شوند و مانع از لرزش بیش از حد آن در زمان حرکت خودرو هستند. نقش این بوش‌ها در کاهش صدا و جلوگیری از انتقال ارتعاشات مسیر به غربیلک فرمان بسیار مهم است. در صورت پاره شدن یا خشک شدن این بوش‌ها، معمولاً صدای تق‌تق و لرزش فرمان در کابین حس می‌شود.

3.  بوش کمک فرمان

بوش کمک فرمان مخصوص خودروهایی است که سیستم فرمان کمکی (هیدرولیک یا برقی) دارند. این بوش‌ها در نقاط اتصال بازوهای کمکی به شاسی یا دیگر قطعات نصب می‌شوند و نقش مهمی در کنترل حرکات جانبی و جذب فشار وارد بر سیستم دارند. عملکرد صحیح بوش کمک فرمان باعث می‌شود تا نیروی کمکی به‌صورت دقیق به چرخ‌ها منتقل شود و هندلینگ خودرو دقیق‌تر باشد. خرابی این بوش معمولاً با لرزش یا عدم تعادل در فرمان‌پذیری همراه است.

علائم خرابی بوش فرمان

بوش فرمان اگرچه قطعه‌ای کوچک و ساده به‌نظر می‌رسد، اما وقتی خراب می‌شود، می‌تواند روی کل عملکرد فرمان و حتی ایمنی رانندگی تأثیر بگذارد. خرابی این قطعه معمولاً با علائمی همراه است که اگر زود تشخیص داده شوند، می‌توان از هزینه‌های بیشتر و آسیب به سایر قطعات جلوگیری کرد. در ادامه علائم خرابی بوش فرمان توضیح داده شده است :

1. احساس لق بودن فرمان

یکی از اولین نشانه‌های خرابی بوش فرمان، احساس بازی یا لق زدن در غربیلک فرمان است. وقتی بوش شل یا پاره شده باشد، جعبه فرمان به‌درستی روی شاسی سوار نیست و باعث می‌شود راننده کنترل دقیقی روی چرخ‌ها نداشته باشد. این موضوع می‌تواند به‌ویژه در سرعت‌های بالا یا هنگام پیچیدن، حس ناایمنی ایجاد کند.

2. ایجاد صدای تق‌تق یا ضربه در فرمان

اگر هنگام عبور از دست‌انداز یا پیچ‌ها صدای تق‌تق، کوبش یا ضربه از ناحیه فرمان شنیدید، احتمالاً بوش‌ها خراب یا خشک شده‌اند. در واقع صدای ضربه نتیجه تماس مستقیم قطعات فلزی جعبه فرمان با بدنه یا شاسی خودروست. این صدا معمولاً در زمان شروع حرکت یا عبور از سطوح ناهموار بیشتر احساس می‌شود.

3. کشیدن خودرو به یک سمت

خرابی بوش می‌تواند باعث جابه‌جایی نامتعادل جعبه فرمان روی شاسی شود. در نتیجه، زاویه فرمان کمی تغییر کرده و خودرو تمایل دارد به یک سمت خاص کشیده شود. این علامت ممکن است با مشکلات دیگری مانند تنظیم نبودن زوایای چرخ (تراز فرمان) اشتباه گرفته شود، اما بررسی بوش‌ها باید در اولویت باشد.

4. لرزش بیش از حد فرمان هنگام حرکت

وقتی بوش فرمان خاصیت جذب لرزش خود را از دست بدهد، لرزش‌های مسیر و موتور به‌شدت به غربیلک فرمان منتقل می‌شود. این لرزش ممکن است در سرعت‌های بالا بیشتر احساس شود و حتی باعث خستگی یا ترس راننده شود. در صورتی که بوش پاره شده باشد، لرزش کاملاً شدید و غیرعادی خواهد بود.

5. فرسایش سریع‌تر سایر قطعات سیستم فرمان

اگر بوش فرمان خراب باشد، فشار و ضربه‌هایی که باید جذب شود، به سایر قطعات مثل میل فرمان، جعبه فرمان یا اتصالات منتقل می‌شود. این موضوع باعث می‌شود این قطعات زودتر دچار خرابی شوند و هزینه تعمیرات بالا برود. اگر در بازه زمانی کوتاه، چندین قطعه از سیستم فرمان دچار مشکل شدند، احتمالاً بوش‌ها عامل اصلی هستند.

علت خرابی بوش فرمان

بوش فرمان به‌مرور زمان و بر اثر فشارهای مکانیکی و شرایط محیطی دچار فرسایش می‌شود. اگرچه این قطعه طراحی شده تا عمر مفیدی داشته باشد، اما عوامل زیادی وجود دارد که می‌تواند باعث خرابی زودرس آن شود. شناخت علت‌ها به شما کمک می‌کند از تعمیرات پرهزینه جلوگیری کنید.

1. فشار و ضربه‌های مداوم از مسیرهای ناهموار

یکی از اصلی‌ترین دلایل خرابی بوش فرمان، رانندگی در مسیرهای پر از دست‌انداز، چاله یا مسیرهای خاکی‌ست. این شرایط باعث می‌شود فشار زیادی به بوش وارد شود و خاصیت ضربه‌گیری آن به‌مرور زمان کاهش یابد. در چنین شرایطی، بوش به‌جای جذب ضربه، دچار ترک، له‌شدگی یا پارگی می‌شود.

2. استفاده از فرمان در حالت ایستاده

یکی از عادت‌های اشتباه که بسیاری از رانندگان دارند، چرخاندن فرمان در حالت ایست کامل خودرو است. این کار فشار زیادی به بوش‌ها وارد می‌کند، چون هیچ حرکت تعادلی در چرخ‌ها وجود ندارد که فشار را پخش کند. این فشار نقطه‌ای، در طول زمان باعث ترک خوردن یا تغییر فرم بوش می‌شود.

3. فرسودگی طبیعی و عمر مفید بوش

هر قطعه‌ای عمر مشخصی دارد و بوش فرمان هم از این قاعده مستثنی نیست. معمولاً بوش‌ها پس از طی یک مسافت مشخص یا گذشت چند سال، خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهند. اگر بوش‌ها خشک یا ترک‌خورده به‌نظر برسند، حتی بدون فشار اضافی هم مستعد خرابی خواهند بود.

4. نفوذ روغن یا گریس به محل بوش

بوش فرمان معمولاً در نزدیکی قسمت‌هایی قرار دارد که ممکن است روغن یا گریس نشت کنند؛ مثلاً از جعبه فرمان یا کمک‌ها. تماس مداوم با مواد نفتی باعث می‌شود ترکیب لاستیکی بوش نرم و شل شود و خاصیت مکانیکی‌اش را از دست بدهد. در این حالت، بوش زودتر از موعد دچار له‌شدگی یا پارگی می‌شود.

5. نصب غیر‌اصولی یا استفاده از قطعات غیراستاندارد

اگر هنگام تعویض بوش از قطعات غیراستاندارد یا بدون تطابق با نوع خودرو استفاده شود، عملکرد بوش با اختلال مواجه می‌شود. همچنین اگر بوش به‌درستی جا نرفته باشد یا بیش‌ازحد سفت یا شل نصب شده باشد، عمر آن به‌شدت کاهش می‌یابد. در این شرایط حتی رانندگی عادی هم می‌تواند به خرابی سریع منجر شود.

نحوه تعمیر بوش فرمان

تعمیر یا تعویض بوش فرمان یکی از کارهایی‌ست که نیاز به دقت فنی بالا دارد، چون این قطعه مستقیماً با کنترل فرمان و ایمنی رانندگی در ارتباط است. معمولاً اگر بوش به‌طور کامل پاره شده باشد، باید تعویض شود؛ اما در برخی موارد، بسته به نوع آسیب یا شرایط خودرو، امکان بازسازی یا سفت‌کاری هم وجود دارد. مراحل تعمیر بوش فرمان باید دقیق و اصولی انجام شوند تا از آسیب به جعبه فرمان یا سیستم تعلیق جلوگیری شود.

1. بررسی دقیق محل و نوع بوش : ابتدا با بررسی ظاهری و مکانیکی، نوع بوش معیوب (داخلی، خارجی یا کمک فرمان) مشخص می‌شود.
2. جک‌زدن و باز کردن چرخ مربوطه : برای دسترسی ایمن به جعبه فرمان، چرخ خودرو باز شده و خودرو روی پایه‌های ایمنی قرار می‌گیرد.
3. باز کردن پوشش‌ها و اتصالات جعبه فرمان : پوشش‌ها، پیچ‌ها و قطعات متصل به جعبه فرمان باز می‌شوند تا بوش قابل مشاهده و دسترسی باشد.
4. خارج کردن بوش قدیمی : بوش خراب با ابزار مخصوص مانند پرس یا ضربه‌زن به‌آرامی خارج می‌شود تا آسیبی به جعبه فرمان وارد نشود.
5. تمیزکاری محل نصب بوش جدید : قبل از نصب بوش جدید، محل نشیمن آن باید کاملاً از چربی، خوردگی و ذرات جدا شود تا نصب دقیق باشد.
6. نصب بوش جدید یا تعمیر بوش قدیمی : بسته به شرایط، بوش جدید با ابزار مناسب نصب می‌شود یا بوش سالم به کمک چسب، بوش کمکی یا لاستیک‌پرکن ترمیم می‌شود.
7. بستن مجدد قطعات و تست فرمان : در نهایت، تمامی قطعات به‌صورت اصولی بسته شده و عملکرد فرمان در حالت ثابت و در حال حرکت بررسی می‌شود.

سخن پایانی

بوش فرمان اگرچه قطعه‌ای کوچک در سیستم فرمان خودروست، اما خرابی آن می‌تواند باعث لرزش، صدا، ناپایداری و حتی افزایش استهلاک سایر قطعات شود. شناخت علائم خرابی و دلایل آن، به شما کمک می‌کند تا در زمان مناسب برای تعمیر یا تعویض اقدام کنید. اگر احساس کردید فرمان خودرو دیگر مثل قبل نرم و دقیق عمل نمی‌کند، بررسی بوش‌ها را در اولویت قرار دهید. رسیدگی به‌موقع، جلوی هزینه‌های بیشتر و مشکلات جدی‌تر را خواهد گرفت.