زوزه کشیدن گیربکس یکی از مشکلات شایع در خودروهاست که معمولاً به صورت صدایی ممتد و نازک از بخش انتقال قدرت شنیده می‌شود. این صدا می‌تواند نشانه‌ای از خرابی، فرسودگی یا نقص در روان‌کاری قطعات باشد. تشخیص به‌موقع این مشکل می‌تواند از آسیب‌های جدی‌تر جلوگیری کند. در ادامه، دلایل رایج زوزه کشیدن گیربکس و راهکارهای رفع آن را در انواع خودروها بررسی می‌کنیم.

زوزه گیربکس چه زمانی شنیده می‌شود؟

صدای زوزه از گیربکس معمولاً در شرایط مشخصی از رانندگی ظاهر می‌شود و توجه به زمان شنیده شدن این صدا، می‌تواند سرنخ مهمی برای تشخیص علت آن باشد. در بسیاری از موارد، نوع واکنش گیربکس به فشار، دور موتور یا سرعت خودرو، مشخص می‌کند که مشکل از کدام بخش است. در ادامه، زمان‌هایی که این صدا بیشتر شنیده می‌شود را بررسی می‌کنیم:

1. هنگام تعویض دنده:

اگر زوزه بلافاصله پس از جا رفتن دنده و در همان دنده ادامه پیدا کند، احتمال دارد مشکل از دنده‌ها یا هم‌محورها باشد که به‌دلیل فرسودگی یا ناهماهنگی صدا تولید می‌کنند.

2. در دور موتور بالا :

در دورهای بالای موتور، به‌ویژه زمانی که موتور تحت فشار است، گیربکس بیشتر درگیر شده و اگر مشکلی در بلبرینگ‌ها یا روان‌کاری وجود داشته باشد، صدا بیشتر نمایان می‌شود.

3. در سرعت‌های خاص:

گاهی زوزه فقط در یک بازه مشخص از سرعت (مثلاً بین ۶۰ تا ۸۰ کیلومتر در ساعت) شنیده می‌شود. این حالت می‌تواند نشانه‌ای از ناهماهنگی در دنده‌های خاص یا آسیب به یاتاقان‌ها باشد.

4. هنگام شتاب‌گیری یا کاهش سرعت:

تغییرات ناگهانی در سرعت خودرو باعث فشار لحظه‌ای به اجزای گیربکس می‌شود. در صورت وجود ایراد در اجزای داخلی یا کاهش کیفیت روغن گیربکس، زوزه در این لحظات واضح‌تر به گوش می‌رسد.

علت زوزه کشیدن گیربکس اتومات

زوزه کشیدن در گیربکس‌های اتوماتیک معمولاً نشانه‌ای از وجود مشکل در عملکرد داخلی سیستم انتقال قدرت است. این صدا ممکن است در هر مرحله از رانندگی شنیده شود و نادیده گرفتن آن می‌تواند باعث آسیب جدی به اجزای داخلی گیربکس شود. در ادامه، به دلایل رایج این مشکل در گیربکس‌های اتوماتیک اشاره می‌کنیم:

1. کم بودن سطح روغن گیربکس:

روغن گیربکس در سیستم‌های اتومات نقش کلیدی در روان‌کاری، خنک‌کنندگی و عملکرد هیدرولیکی دارد. اگر سطح روغن پایین باشد یا کیفیت آن کاهش یافته باشد، قطعات داخلی به‌درستی روان‌کاری نمی‌شوند و اصطکاک بین آن‌ها باعث ایجاد صدای زوزه می‌شود.

2. خرابی توربین یا مبدل گشتاور:

توربین یا مبدل گشتاور (Torque Converter) وظیفه انتقال نیروی موتور به گیربکس را دارد. در صورتی که در این بخش ایرادی ایجاد شود، ممکن است در زمان شتاب‌گیری یا حتی در حالت خلاص، صدایی شبیه زوزه شنیده شود.

3. فرسودگی بوش‌ها و بلبرینگ‌ها:

در گیربکس‌های اتومات، بوش‌ها و بلبرینگ‌ها نقش مهمی در نگهداری صحیح محورهای چرخنده دارند. فرسودگی یا ساییدگی این قطعات باعث می‌شود تماس فلز با فلز ایجاد شده و صدای زوزه در زمان حرکت تشدید شود.

4. آسیب به چرخ‌دنده‌های داخلی:

چرخ‌دنده‌هایی که به مرور زمان دچار خوردگی، لب‌پر شدن یا آسیب سطحی می‌شوند، هنگام درگیری با سایر دنده‌ها می‌توانند صدایی پیوسته و نازک تولید کنند. این صدا در سرعت‌های مشخص یا هنگام تعویض دنده بیشتر شنیده می‌شود.

علت زوزه کشیدن گیربکس دستی

زوزه کشیدن گیربکس دستی یکی از نشانه‌های رایج بروز ایراد در بخش مکانیکی سیستم انتقال قدرت است. برخلاف گیربکس‌های اتوماتیک که ترکیبی از اجزای هیدرولیکی و الکترونیکی دارند، ساختار گیربکس‌های دستی کاملاً مکانیکی است و به همین دلیل، صداهای غیرعادی معمولاً مستقیماً ناشی از سایش، شکستگی یا روان‌کاری نامناسب قطعات فلزی هستند. شناخت این تفاوت در منشأ صدا می‌تواند مسیر عیب‌یابی را دقیق‌تر کند.

خرابی بلبرینگ شفت ورودی یا خروجی:

در صورت فرسودگی یا لق شدن بلبرینگ‌های شفت، چرخش شفت با لرزش همراه شده و صدای زوزه در زمان حرکت یا فشردن کلاچ به‌وضوح شنیده می‌شود.

آسیب‌دیدگی چرخ‌دنده‌ها:

درصورتی‌که دنده‌ها دچار لب‌پریدگی یا خوردگی شوند، صدایی ممتد و نازک هنگام درگیری آن‌ها با یکدیگر ایجاد می‌شود. این صدا معمولاً به دنده خاصی محدود می‌شود.

سایش یا خرابی سینکرونایزرها:

سینکرونایزرها نقش مهمی در هم‌زمان‌سازی سرعت چرخ‌دنده‌ها هنگام تعویض دنده دارند. سایش آن‌ها منجر به تعویض سخت دنده و ایجاد صدای زوزه به‌ویژه در دنده‌های پایین می‌شود.

روغن نامناسب یا بی‌کیفیت:

استفاده از روغن با ویسکوزیته اشتباه یا کیفیت پایین، منجر به روان‌کاری ناکافی و افزایش اصطکاک قطعات فلزی می‌شود. در نتیجه، گیربکس در شرایط بار معمولی هم ممکن است صدا تولید کند.

زوزه کشیدن گیربکس پراید:

در میان خودروهای تولید داخل، پراید به‌دلیل ساختار نسبتاً ساده و گیربکس دستی کم‌حجم، بیشتر در معرض مشکلاتی مانند زوزه کشیدن گیربکس قرار می‌گیرد. این صدا معمولاً به‌صورت ممتد و نازک در هنگام حرکت یا پس از تعویض دنده شنیده می‌شود و بی‌توجهی به آن می‌تواند منجر به آسیب‌های جدی‌تر به سیستم انتقال قدرت شود. در ادامه، به دلایل اصلی زوزه گیربکس در پراید اشاره می‌کنیم:

فرسودگی یاتاقان‌ها:

یکی از رایج‌ترین دلایل زوزه در گیربکس پراید، فرسودگی یاتاقان‌هاست. با گذشت زمان و به‌ویژه در خودروهایی که بیشتر در ترافیک شهری یا با بار زیاد استفاده می‌شوند، یاتاقان‌ها دچار لقی یا ساییدگی می‌شوند. این وضعیت باعث ایجاد صدای زوزه در هنگام درگیری دنده‌ها، به‌ویژه در سرعت‌های ثابت یا تعویض دنده می‌شود.

تعویض دیرهنگام یا نادرست روغن گیربکس:

گیربکس پراید نیازمند روغن مخصوص با ویسکوزیته مشخص است. اگر روغن دیر تعویض شود یا نوع نامناسبی استفاده شود، عملکرد روان‌کاری کاهش می‌یابد و در نتیجه، اصطکاک میان قطعات افزایش پیدا می‌کند. این شرایط می‌تواند منشأ صدای زوزه در هنگام رانندگی یا تعویض دنده باشد.

ضربه‌های مداوم به دنده‌ها:

استفاده ناصحیح از کلاچ یا تعویض‌های ناگهانی و خشن دنده باعث وارد شدن فشار و ضربه به چرخ‌دنده‌ها و سینکرونایزرها می‌شود. در گیربکس پراید، که نسبت به فشار حساس‌تر است، این رفتار به مرور زمان منجر به خوردگی دنده‌ها یا خرابی سینکرونایزرها می‌شود و زوزه به‌عنوان اولین نشانه ظاهر می‌شود.

کاهش کیفیت ساخت در مدل‌های قدیمی‌تر:

در برخی از مدل‌های قدیمی‌تر پراید، به‌ویژه پیش از به‌روزرسانی‌های نهایی گیربکس، جنس قطعات داخلی و دقت مونتاژ باعث افزایش احتمال بروز صدا در طول عمر خودرو می‌شد. هرچند در مدل‌های جدیدتر این مشکل تا حدی کاهش یافته، اما همچنان تعویض روغن به‌موقع و رانندگی صحیح نقش مهمی در جلوگیری از این ایراد دارد.

زوزه کشیدن گیربکس ۲۰۶

خودروی پژو ۲۰۶ در مدل‌های مختلف دستی و اتوماتیک، به‌ویژه در نسخه‌های دارای گیربکس AL4، بیشتر از برخی خودروهای هم‌رده درگیر مشکلات گیربکس و به‌خصوص صدای زوزه می‌شود. این صدا ممکن است در زمان تعویض دنده، حرکت با دور موتور بالا یا حتی هنگام شتاب‌گیری به گوش برسد.

شناخت دقیق دلایل زوزه در گیربکس ۲۰۶، به‌ویژه در مدل‌های اتومات، به کاربر کمک می‌کند تا از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند. در ادامه، رایج‌ترین علل این مشکل را بررسی می‌کنیم:

حساسیت بالا به کیفیت و سطح روغن گیربکس:

گیربکس‌های ۲۰۶، به‌خصوص نوع اتوماتیک AL4، نسبت به نوع و کیفیت روغن بسیار حساس‌اند. کاهش سطح روغن، یا استفاده از روغن نامناسب، به‌سرعت باعث کاهش عملکرد هیدرولیک داخلی و افزایش اصطکاک می‌شود. این وضعیت می‌تواند منجر به ایجاد صدای زوزه هنگام حرکت یا تعویض دنده شود.

خرابی در دریچه‌های برقی (سلونوئیدها):

در گیربکس اتوماتیک ۲۰۶، دریچه‌های برقی یا همان سلونوئیدها مسئول کنترل مسیر عبور روغن در داخل بلوک هیدرولیک هستند. خرابی یا عملکرد ناهماهنگ این سلونوئیدها باعث کاهش دقت در عملکرد دنده و ایجاد لرزش یا صدا، به‌ویژه زوزه در زمان تعویض یا درگیری دنده‌ها می‌شود.

اختلال در عملکرد بلوک هیدرولیک:

بلوک هیدرولیک گیربکس AL4 نقش حیاتی در کنترل فشار روغن و درگیری دنده‌ها دارد. هرگونه گرفتگی، خرابی یا جرم‌گرفتگی در این بخش می‌تواند باعث اختلال در عملکرد گیربکس و در نتیجه صدای غیرعادی از جمله زوزه شود.

فرسودگی بلبرینگ‌ها یا چرخ‌دنده‌ها در گیربکس دستی:

در مدل‌های دنده‌ای ۲۰۶، زوزه معمولاً از خرابی بلبرینگ شفت یا خوردگی چرخ‌دنده‌ها ناشی می‌شود. اگر دنده‌ها به‌سختی جا می‌خورند یا صدا فقط در یک دنده خاص شنیده می‌شود، باید قطعات مکانیکی داخلی بررسی شود.

دمای بالا و ترافیک شهری:

در شهرهایی با ترافیک سنگین یا دمای بالا، گیربکس ۲۰۶ سریع‌تر تحت فشار قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی، زوزه می‌تواند زنگ خطری برای داغ شدن بیش‌ازحد روغن گیربکس یا کاهش عملکرد خنک‌کاری باشد.

زوزه کشیدن گیربکس تیبا

زوزه کشیدن گیربکس تیبا یکی از مشکلات رایج در این خودرو است که معمولاً از ناحیه دنده‌ها شنیده می‌شود. ساختار گیربکس تیبا به‌صورت دستی و ساده طراحی شده اما اگر مونتاژ اولیه آن با دقت انجام نشده باشد یا قطعات داخلی مثل دنده‌ها و بلبرینگ‌ها کیفیت لازم را نداشته باشند، به مرور زمان دچار فرسودگی می‌شوند و صدای زوزه‌ ایجاد می‌شود.

این صدا اغلب در سرعت‌های خاص یا هنگام رها کردن پدال گاز بیشتر شنیده می‌شود. از طرفی، سبک رانندگی پرتنش مثل تعویض‌های ناگهانی یا نادرست دنده‌ها، فشار زیاد به گیربکس در سربالایی‌ها و استفاده نکردن از کلاچ به شکل صحیح نیز می‌تواند باعث افزایش سایش قطعات و ایجاد این صدا شود. برای پیشگیری، باید سرویس‌های دوره‌ای گیربکس را جدی گرفت و از تعویض روغن گیربکس با نوع توصیه‌شده غافل نشد.

راهکار رفع صدای زوزه گیربکس ماشین

صدای زوزه از گیربکس یکی از نشانه‌هایی است که نباید نادیده گرفته شود. این صدا می‌تواند هشدار زودهنگامی از وجود مشکل در عملکرد داخلی گیربکس باشد؛ مشکلی که اگر به‌موقع رفع نشود، ممکن است باعث آسیب‌های جدی و پرهزینه شود.

بی‌توجهی به صدای زوزه گیربکس، ممکن است منجر به آسیب دیدن جدی قطعات داخلی، افت عملکرد خودرو و حتی خرابی کامل گیربکس شود. پس در صورت شنیدن این صدا، حتماً پیگیری و اقدامات لازم را انجام دهید تا از مشکلات بزرگ‌تر جلوگیری شود.

· تعویض به‌موقع روغن گیربکس:

روغن گیربکس وظیفه روان‌کاری دنده‌ها و کاهش اصطکاک را دارد. اگر این روغن در زمان مناسب تعویض نشود، کیفیت خود را از دست می‌دهد و باعث افزایش اصطکاک بین قطعات می‌شود که یکی از دلایل اصلی ایجاد صدای زوزه است. بنابراین، حتماً طبق جدول زمان‌بندی شرکت سازنده، روغن گیربکس را تعویض کنید.

· استفاده از افزودنی‌های تخصصی:

افزودنی‌های مخصوص گیربکس می‌توانند عملکرد روان‌کاری روغن را بهبود دهند و تا حدی صدای زوزه را کاهش دهند. البته استفاده از این محصولات باید با مشورت متخصص انجام شود و تنها از برندهای معتبر استفاده گردد تا به گیربکس آسیبی وارد نشود.

· مراجعه به تعمیرکار حرفه‌ای:

اگر صدای زوزه ادامه‌دار بود یا همراه با علائمی مثل سخت جا رفتن دنده یا لرزش در هنگام رانندگی ظاهر شد، مراجعه به یک تعمیرکار ماهر ضروری است. بررسی دقیق و تشخیص ریشه صدا تنها توسط فرد متخصص و با ابزار مناسب ممکن است.

· بازدید دوره‌ای از سیستم گیربکس:

یکی از موثرترین روش‌ها برای پیشگیری از بروز این مشکل، انجام بازدیدهای دوره‌ای از گیربکس است. این بازدیدها شامل بررسی سطح و کیفیت روغن، سلامت بلبرینگ‌ها، دنده‌ها و اتصالات گیربکس می‌شود و می‌تواند از ایجاد هزینه‌های سنگین در آینده جلوگیری کند.

پیشگیری از زوزه کشیدن گیربکس:

برای جلوگیری از بروز صدای زوزه در گیربکس، رعایت برخی نکات ساده اما مهم می‌تواند بسیار مؤثر باشد. بیشتر مشکلات گیربکس، نتیجه بی‌توجهی به رفتارهای رانندگی یا سهل‌انگاری در نگهداری صحیح از این بخش حیاتی خودرو هستند. در ادامه، مهم‌ترین نکات پیشگیرانه را مرور می‌کنیم:

·  رانندگی نرم و اصولی:

سبک رانندگی تأثیر مستقیمی بر سلامت گیربکس دارد. پرهیز از شتاب‌گیری‌های ناگهانی، ترمزهای شدید و فشار بیش از حد به موتور در سرعت‌های پایین، کمک می‌کند تا فشار کمتری به دنده‌ها وارد شود و از سایش زودهنگام قطعات داخلی جلوگیری شود.

· تعویض صحیح دنده‌ها:

تعویض دنده باید در دور موتور مناسب و به‌نرمی انجام شود. تعویض‌های خشن یا تعلل در تعویض به‌موقع دنده می‌تواند فشار غیرضروری به گیربکس وارد کرده و به مرور زمان منجر به بروز صداهای ناهنجار مانند زوزه شود.

· سرویس دوره‌ای گیربکس:

انجام سرویس‌های دوره‌ای از جمله بررسی روغن گیربکس، وضعیت دنده‌ها و بلبرینگ‌ها، یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از مشکلات فنی در گیربکس است. این بازدیدها بهتر است بر اساس کیلومتر کارکرد خودرو و توصیه‌های دفترچه راهنما انجام شود.

· استفاده از روغن گیربکس توصیه‌شده توسط کارخانه:

نوع و کیفیت روغن گیربکس اهمیت بالایی دارد. همیشه از روغن پیشنهادی شرکت سازنده خودرو استفاده کنید تا سازگاری لازم با ساختار گیربکس حفظ شود. استفاده از روغن‌های بی‌کیفیت یا ناسازگار می‌تواند موجب فرسایش سریع قطعات داخلی شود.

· بررسی به‌موقع علائم اولیه خرابی:

هرگونه صدای غیرعادی، سخت جا رفتن دنده یا لرزش‌های خفیف در زمان تعویض دنده باید جدی گرفته شود. بررسی به‌موقع این علائم توسط متخصص، از تشدید مشکل و افزایش هزینه‌های تعمیرات جلوگیری می‌کند.

سخن پایانی

صدای زوزه از گیربکس خودرو، یک هشدار جدی از سوی سیستم انتقال قدرت است و نباید آن را بی‌اهمیت تلقی کرد. این صدا معمولاً نشان‌دهنده وجود اشکال در قطعات داخلی گیربکس است که در صورت بی‌توجهی، می‌تواند منجر به خرابی‌های پرهزینه و اختلال در عملکرد کلی خودرو شود.

تشخیص زودهنگام علت این صدا و بررسی دقیق آن توسط تعمیرکار متخصص، می‌تواند از بروز آسیب‌های جدی‌تر جلوگیری کرده و هزینه‌های نگهداری را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد. همچنین رعایت اصول رانندگی صحیح، تعویض به‌موقع روغن گیربکس، استفاده از مواد مصرفی باکیفیت و انجام سرویس‌های دوره‌ای، از مهم‌ترین راهکارها برای پیشگیری از چنین مشکلاتی به شمار می‌روند.

در نهایت، اگر هنگام رانندگی یا تعویض دنده، صدای غیرعادی یا زوزه‌ای از گیربکس شنیدید، حتماً در اولین فرصت به یک تعمیرگاه معتبر مراجعه کنید. رسیدگی سریع به این نشانه‌ها، از آسیب‌های جدی‌تر جلوگیری کرده و عملکرد ایمن و مطلوب خودرو را تضمین خواهد کرد.